Чулоацамага гӀó

Чарч

Мегавики материал
Чарч
Лакхера лохегӀа: бора ча, Ӏаьржа ча, кӀай ча, качал-ча
Лакхера лохегӀа: бора ча, Ӏаьржа ча, кӀай ча, качал-ча
Ӏилман классификаци
Доалаче:
КӀалдоалаче:
Ранг йоаца:
Тайпа:
КӀалтайпа:
Инфратайпа:
ТӀехкласс:
КӀалкласс:
Инфракласс:
ТӀехтоаба:
КӀалтоаба:
Дезал:
Ваьр:
Чарч
Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи
Ursus Linnaeus, 1758
Синонимаш

Чарч, цхьоален таьрахье: «ча» (эрс: Медведи, лат: Ursus) — акха тоабан дакхадийнатий ваьр.

Палеонтологе хоамах, чарчий ваьр хьахиннад 5—6 миллион шу хьалха. Таханарча дийнахьа цар хьалхара викал хинналга лоархӀ Ursus minimus — кхычарга хьажача доккха доаца дийнат, цох дисар  (эрс.) корадаь хиннад Фаьренгехьен лаьтта. Цу ваьран хӀанзара йиъ кеп а, иштта цхьадола дайна дӀадаьннараш а — масала, хьагӀара ча (Ursus spelaeus)  (эрс.), — ерригаш хьаяьннай 1—2 миллион шу хьалха яхаш хиннача этрусский чах (Ursus etruscus).

Ваьран эггара къонагӀа кеп я кӀай ча, борача чах из дӀакъаьстай 200 000 гаргга шу хьалха.

Юкъара Ӏолистар

ЙӀоахал: 1,3—2 метр (качал-ча), 1,5—1,8 метр (Ӏаьржа ча), 1,2—3 метр (тайп-тайпарча кӀалкепах йола бора ча), 1,6—3 метр (кӀай ча). Дозал 450 кийла хул кӀай чан, 750 кийла хул кадьяк  (эрс.) яхачун. Хромосомий диплоидни таьрахь 74 да.

Яржар

Чарчий ваьр даьржа да ГӀинбухерча Америке а Евразе а. Хьунаш долча лаьтташ тӀа Ӏеш я, цхьадолча даькъе хьу йоацача лоамашка а довкъашка а, кӀай ча ГӀинбухерча океана бердаш тӀа а Арктикан шан-тархашка а Ӏеш я[1].

Систематика

Ваьра чу 4 хӀанзара кеп а я, хьалхагӀа цхьаболча Ӏилманхоша кепа статус я оалаш хинна массехк итташ кӀалкепаш а я (78 кеп)[2]. Барибали, бореи кӀайи чарчий вӀаший тӀехье хулийташ гибридаш  (эрс.) йоах.

Чарч яхача ваьран хӀанзара викалаш (Ursus)
Сурт ГӀалгӀай меттала цӀи Латиний меттала цӀии таксона автори Ареали МСОП ха дара статуси КӀалкепаш
Барибал Ursus Americanus Pallas 1780 Кеп кхерам тӀалатташ яц
КӀай ча Ursus maritimus Phipps 1774 Ейна дӀаяла кхерам тӀалатта кеп
  • Йоккха кӀай ча Ursus maritimus tyrannus †
Бора ча Ursus arctos Linnaeus 1758 Ейна дӀаяла кхерам тӀалатташ долча хьала гарга йола кеп
Качал-ча Ursus thibetanus G. Cuvier 1823 Ейна дӀаяла кхерам тӀалатта кеп
Чарчий ваьран ейна дӀаяьнна йола кепаш
Сурт ГӀалгӀай меттала цӀи Латиний меттала цӀии таксона автори
ЗӀамига хьагӀара ча Ursus rossicus Borissiak 1930 †
ХьагӀара ча Ursus spelaeusRosenmüller 1794 †
Этрусский ча Ursus etruscus Linnaeus 1758 †
Ursus minimus Linnaeus 1758 †

Белгалдаккхар

  1. ↑ Род Медведей / Genus Uгsus Linnaeus, 1758. Описание рода. lifecatalog.ru. Таксономия живой природы. Хоам хьаийца таьрахь: 27.11.2025.
  2. ↑ Соколов В. Е. Систематика млекопитающих.. — М.: Высшая школа, 1979. — Т. 3. Отряды — китообразные, хищные, ластоногие, трубкозубые, хоботные, даманы, сирены, парнокопытные, мозоленогие, непарнокопытные. — С. 119.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Соколов В. Е. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие : Справ. пособие. — М. : Высшая школа, 1986. — С. 280. — 519 с., [24] л. ил. — 100 000 экз.

ТӀатовжамаш